Μακεδονικός Αγώνας

Αρχές του 1900 φουντώνει στη Μακεδονία ο αγώνας κατά των Βουλγάρων.

Τον Μάιο του 1900, με προτροπή του Μητροπολίτη Καστοριάς Γερμανού Καραβαγγέλη, έρχεται στο Νεστόριο ο καπετάν Κώττας προκειμένου να εξοντώσει τους εκβιαστές κομιτατζήδες, τους οποίους όμως έσωσε ένα τούρκικο απόσπασμα, που βρέθηκε τυχαία στο Νεστόριο εκείνη την ημέρα.

Καθ’ όλη την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα (1900-1908) λειτουργούσαν στο Νεστόριο δύο ελληνικά δημοτικά σχολεία με 250 περίπου μαθητές (150 στο κάτω Νεστόριο και 100 στο άνω), ενώ οι προσπάθειες του κομιτάτου με την βία, τις εκτελέσεις και ιδιαίτερα την δωροδοκία, ουσιαστικά απέτυχαν σε όλα τα επίπεδα.

Έχουν καταγραφεί 34 Νεστορίτες Μακεδονομάχοι που συμμετείχαν εθελοντικά στον αγώνα κατά των Βουλγάρων.

Συμμετοχή Νεστορίου στους εθνικούς αγώνες των δεκαετιών 1910-1920

Το Νεστόριο ελευθερώθηκε από τους Τούρκους στις 11 Νοεμβρίου 1912. Η απελευθέρωση έγινε από έναν λόχο στρατού που εμφανίστηκε στο χωριό και ανύψωσε την ελληνική σημαία.

Στους Βαλκανικούς πολέμους του 1912-1913, όταν δεν υπήρχε ακόμη υποχρεωτική στράτευση στις “νέες χώρες” (Μακεδονία), έδειξαν την εθνική τους συνείδηση 13 Νεστορίτες ομογενείς από την Αμερική, οι οποίοι με δικά τους χρήματα αγόρασαν όπλα και στολές και ήρθαν να πολεμήσουν στην Ελλάδα.

Στην Μικρασιατική Εκστρατεία (1919 – 1922) συμμετείχαν 68 Νεστορίτες.  Έξι από αυτούς τιμήθηκαν με μετάλλια ανδρείας, ενώ άλλοι έξι έχασαν τη ζωή τους.

Το Δημοτικό Σχολείο του πάνω Νεστορίου – 1930