Μονή Αγίου Ζαχαρία
Η μονή Αγίου Ζαχαρία υπήρξε μοναστήρι της μεταβυζαντινής περιόδου, κτισμένο στην άκρη μιας σειράς μεγάλων λιβαδιών στο μέσο ρου του Αλιάκμονα. Η μονή ιδρύθηκε στα τέλη του 16ου αιώνα, στην άκρη μιας ομαλής ζώνης του όγκου Ψωριάρικα, ανάμεσα στους αγροτικούς και τους δασικούς πόρους του βουνού και σε θέση με πηγαίο νερό. Χαμένη μέσα στην […]
Μονή Αγίου Γεωργίου – Επταχώρι
Σε πλαγιά του Τάλιαρου, αγναντεύοντας το Σμόλικα της Πίνδου και τις Αρένες του Γράμμου, βρίσκεται το μοναστήρι Αγίου Γεωργίου Επταχωρίου, με αξιόλογες τοιχογραφίες βυζαντινής τεχνοτροπίας. Σύμφωνα με την επιγραφή, σε βυζαντινή γραφή, που υπάρχει στον πρόναο χρονολογείται στο 1625 : “…ΚΑΙ ΕΤΕΛΕΙΩΘΗ ΕΝ ΜΗΝΙ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΩ ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ ΖΡΛΓ» Το συγκρότημα αποτελείται από τετράπλευρο σύστημα βοηθητικών κτιρίων, […]
Μονή Τσούκας – Αγία Άννα
Η μονή Τσούκας είναι κτισμένη σε απόκρημνο βράχο που επικρέμεται του Στενοπόταμου, παραπόταμο του Αλιάκμονα. Ο βράχος της μονής ανήκει στο σύμπλεγμα που σχηματίζει και τον τοίχο του παρακείμενου καταρράκτη, που φυσικά λέγεται καταρράκτης της Τσούκας. Η μονή πήρε το όνομά της από τον κοντινό εγκαταλελειμμένο μεταπολεμικά, οικισμό, Τσούκα (ο οποίος εντωμεταξύ είχε μετονομαστεί σε […]
Φούσια
Ένας ακόμα δορυφόρος της Γράμουστας ήταν η Φούσια, απομονωμένος και σχετικά μεγάλος εποχικός συνοικισμός κτηνοτρόφων. Κατά το ταραγμένο διάστημα από τα μέσα του 19ου έως και τις αρχές του 20ού αιώνα, η συνοριακή θέση της χάρισε στη Φούσια πολλές ανήσυχες δεκαετίες και τελικά η περιοχή εκκενώθηκε, όπως και ο γειτονικός Άγιος Ζαχαρίας. Σήμερα στο λιβάδι […]
Βέτερνικ
Το Βέτερνικ ήταν δορυφορικός συνοικισμός της Γράμμουστας και αποτελείτο από λίγα καλύβια, διαρθρωμένα γύρω από την πηγή Βέτερνικ και το ομώνυμο λιβάδι. Το λιβάδι βρισκόταν πάνω στον περιμετρικό δρόμο που συνέδεε τη Γράμουστα με τη Φούσια και τα χωριά του Αλιάκμονα. Σήμερα, απομένουν λίγα άγρια καρποφόρα και μία ποτίστρα.
Λιανοτόπι
Το Λιανοτόπι (ή Λινοτόπι) ήταν ένας μικρός συνοικισμός, κτισμένος καταμεσής στα λιβάδια ενός μαιάνδρου του Αλιάκμονα και πολύ κοντά στη βάση της τελικής ανάβασης της Βλαχόστρατας. Αναμφίβολα, ο συνοικισμός και η πηγή έδιναν την ευκαιρία μιας ανάπαυλας στα καραβάνια και τους αγωγιάτες που πέρναγαν από και προς τη Γράμμουστα και έτσι το Λιανιοτόπι, εκτός από […]
Άγιος Ζαχαρίας
Οι αγροτικός συνοικισμός του Αγίου Ζαχαρία βρισκόταν απέναντι από το Λιανοτόπι και πάνω στο δρόμο προς τη μονή Αγίου Ζαχαρία. Το μεγάλο λιβάδι πρόσφερε επαρκείς γεωργικούς πόρους στην μικρή κοινότητα, ενώ το δάσος και τα απέραντα βοσκοτόπια συμπλήρωναν τον πλούρο της περιοχής. Σήμερα δεν σώζεται τίποτα από τις υποδομές κατοίκησης.
Παλιά Κοτύλη
Ο παλιός οικισμός της Κοτύλης αναπτύχθηκε στα επίπεδα εδάφη μιας δασωμένης κοιλάδας του Γράμμου, στα νότια ενός μεγάλου πετάλου ορθοπλαγιών και απότομων πλαγιών, που την ορειοθετούσαν και την προστάτευαν. Παιδί της συνοίκησης των αγροτοκτηνοτροφικών μονάδων της ευρύτερης περιοχής, η Κοτύλη συγκροτήθηκε ως οικισμός κατά την τελευταία περίοδο της Τουρκοκρατίας με το όνομα Κοτέλτσι.Οι οικίες διατάχθηκαν […]
Γλυκονέρι
Το Γλυκονέρι (παλιά Δράνοβο) φωλιάζει σε ένα επικλινές λιβάδι, που εποπτεύει από απόσταση ασφάλειας την οδική διακλάδωση της πύλης του εσωτερικών κοιλάδων του Αλιάκμονα. Το χωριό είχε περίπου 200 κατοίκους προπολεμικά. Σήμερα σώζονται μόνο τρία κτίσματα: ένας ξενώνας, που ανοικοδομήθηκε στα θεμέλια του παλιού σχολείου και δύο σπίτια. Υπάρχει επίσης ένα μνημείο πεσόντων. Δεν κατοικείται.
Μονόπυλο
Το Μονόπυλο βρίσκεται στις πλαγιές του Γράμμου, δίπλα στα σύνορα της Ελλάδας με την Αλβανία. Απέχει 22 χλμ. Δ.-ΒΔ. από το Νεστόριο και 45 Δ.-ΝΔ. από την Καστοριά. Συμπεριλαμβάνεται στα “Γραμμοχώρια της Καστοριάς” όπου έγιναν οι πιο σκληρές και αιματηρές μάχες του Εμφυλίου. Ανοίκει στην τοπική κοινότητα Νεστορίου και δεν κατοικείται. Ι.Ν. Αγίας Ματρώνας